Kino,taeatr namoyondalari

5529 marta o'qildi
Ўукур Ѕурҳонов ҳаЄти ва ижод (1910Ц1987)

“аниқли театр ва кино актЄри Ўукур Ѕурҳонов 1910 йил 15сент€брда “ошкентда боғбон оиласида дунЄга келди. Ўукур Ѕурҳонов бошланғич мактабни битириб, “ошкент қишлоқ хҐжалик техникумига кирди. Ѕундан ташқари, Ґқиш давомида бадантарби€ тҐгараги ҳамда бадиий тҐгаракларга фаол қатнашди.

Ўукур Ѕурҳонов ҳаЄти ва ижодига бир назар

(1910–1987)

“аниқли театр ва кино актЄри Ўукур Ѕурҳонов 1910 йил 15 сент€брда “ошкентда боғбон оиласида дунЄга келди. Ўукур Ѕурҳонов бошланғич мактабни битириб, “ошкент қишлоқ хҐжалик техникумига кирди. Ѕундан ташқари, Ґқиш давомида бадантарби€ тҐгараги ҳамда бадиий тҐгаракларга фаол қатнашди. —Ґнгра Ґша вақтда “ Ґк кҐйлак” номи билан Єшлар орасида ташкил этилган ҳаваскорлар труппасида ишлади. ” 1928 йилда —амарқандга бориб, °збек давлат театрига актЄр бҐлиб ишга кирди. ” ерда эса театр бош режиссЄри јлексеев қҐлида Ўоҳидахоним ва  арим «акирий билан бирга 6 ой Ґқиди. Ѕу Ґқиш даврида актЄр ҳунари (усталиги)нинг асосий Ґзига хос хусуси€тлари билан умумий тусда танишди. 1930 йилда ћосквада бҐлган театр олимпиадасига бориб қатнашиш Ўукур Ѕурҳонов учун кҐп фойдали бҐлди. Ѕунда Ґша давр театрчилигининг €хши намуналари билан танишиш имкони€тига эга бҐлди, унинг саҳнага муҳаббатини ошириб

юборди, шу билан бирга, актЄрлик санъати зҐр қобили€т талаб этувчи оғир иш эканини чуқурроқ англади. Ўукур Ѕурҳонов бу олимпиадада ћейерхольд постановкаларидан “Ћес”, “ћандат” ва бошқаларни, “√уржистон” театрида “јнзор” ва “Ћамара” номли пьесаларни томоша қилди. Ѕу спектакллар Ўукур Ѕурҳоновнинг театрга севгисини ошириш билан бирга, чинакам артист бҐлиши учун Ґқиш, Ґрганиш, ғайрат қилиш, тинмасдан изланиш кераклигини равшан кҐрсатиб берди. Ўукур Ѕурҳоновнинг театрчилик соҳасида кҐрган бошланғич мактаби Ґша —амарқанддаги олти ойлик дарс ва ћосквадаги олимпиада бҐлди. Ѕерилган маълумотларга кҐра Ўукур Ѕурҳоновнинг илк маротаба Ґйнаган роли 1929 йилда “»кки коммунист”даги ƒеҳқон образи бҐлган. Ўундан кейин “ овайн оҳангар”да  ова ролида, “Ѕағоват” (“ћ€теж”)да  аравай ва ћатрос ролларида чиққан. Ѕулар ичида энг муваффақи€тли чиққани ћатрос роли бҐлган. Ўукур Ѕурҳонов бу образни Ґзи севиб Ґйнаган, унинг жанговарлик руҳини тҐла Єритиб бера олган. 1932 йилда ”маржон »смоиловнинг “–устам” асари билан Ўукур Ѕурҳонов ижодининг €нги даври бошланди. –устам образи уйдирма ва турмуш ҳақиқатидан узоқ бҐлса ҳам, Ўукур Ѕурҳонов уни бирмунча муваффақи€т билан Ґйнади.  ейинчалик саҳна юзини кҐрган “®ндирамиз”, “°т келини”, ““арих тилга кирди”, “ҚҐзибулоқ”, “ћакр ва муҳаббат”, “ћаликаи “урондот” каби спектакллар Ўукур Ѕурҳонов ижодий салоҳи€тининг камол топишида муҳим Ґрин тутди. Ўукур Ѕурҳонов II жаҳон уруши ва урушдан кейинги йилларда ҳарбий саркардалар образини €ратишга алоҳида эътибор берди. »ззат —ултоннинг “Ѕургутнинг парвози” пьесасидаги ‘рунзе,  омил яшиннинг “√енерал –аҳимов” асарида —обир –аҳимов каби образлар шулар жумласидандир. ” ижобий қаҳрамонлар образларини €ратиш билан бир қаторда салбий қаҳрамонлар образини ҳам катта маҳорат билан ижро этди. °тган асрнинг 50–60-йилларида Ҳамза номидаги °збек ƒавлат академик драма театрида жаҳон ва Ґзбек мумтоз драматурги€сининг бир қанча ноЄб асарлари катта муваффақи€т билан саҳналаштирилди. ”ларнинг аксари€тида бош ролларни ижро этиш Ўукур Ѕурҳоновга насиб этди. ”нинг ижросидаги ¬. Ўекспирнинг “Ҳамлет” ва “ёлий ÷езарь” трагеди€ларидаги Ҳамлет, Ѕрут ва ћақсуд Ўайхзоданинг “ћирзо ”луғбек” трагеди€сидаги ћирзо ”луғбек образлари фақат санъаткор ижодидагина эмас, балки Ґзбек театри тарихида ҳам улкан воқеа бҐлди.

Ўукур Ѕурҳонов ћирзо ”луғбек образи устида ишлаганда тарихий ”луғбек қиЄфасидаги бир-бири билан чамбарчас боғланган уч томон – инсон, олим ва давлат арбоби каби хусуси€тларни ҳаққоний акс эттиришга алоҳида эътибор берди ва бу борада катта муваффақи€тга эришди. ”луғбек образи актЄрнинг Ґзбек саҳнасида Ґйнаган кҐп ажойиб образларининг бири бҐлиб, у томонидан €ратилган Ҳамлет образи даражасида туради. 1964 йилда Ҳамза номли отахон театр ћосквага гастролга бориб ћ. √орький номидаги театрда “ћирзо ”луғбек”, “»мон” ва “Қонли сароб” спектаклларини намойиш этди. Ѕу саҳна асарлари томошабинларга манзур бҐлди, таниқли театршунос, санъатшунос олимлар томонидан ижобий баҳоланди. Ѕу спектаклларнинг муҳокамасида Ўукур Ѕурҳонов ижро этган ћирзо ”луғбек образига юксак баҳо берилган эди. ”луғбек образини €ратган трагик роллар ижрочиси Ўукур Ѕурҳоновга хос бҐлган қаҳрамонлик романтикаси, поэтик талқинлар, чуқур психологик мазмун ҳамда қаҳрамон қалбида қолувчи теран ички жараЄнларнинг Єрқин ифодасида, эҳтиросли ва кҐтаринки ижросида вазминлик, жанговарлик оҳанглари куча€ди. ”луғбек саҳнасида қаҳрамонлик романтикаси услуб тимсолига айланган Єрқин туйғулар, қудратли ва жиловсиз эҳтирос соҳиби бҐлган санъаткор қаҳрамонига алоҳида ички салоҳи€т ато этади, унинг фикр-мулоҳазаларига тиниқлик, теранлик ва фалсафий мазмун бағишлайди. ”луғбек образи орқали дунЄни эзгулик ва тафаккур билан Ґзгартириш мумкин деб ишонган инсон фожиаси кҐрсатилади. ”луғбекнинг ҳақиқат излаб чеккан изтиробларини Ўукур Ѕурҳонов матонатли соддалик ва Ґткир тафаккур билан Ґзида мужассам этади. јйниқса, жамики фаоли€ти беҳуда эканлигини ”луғбек онаси √авҳаршодбегим билан кечадиган саҳнада чуқур англайди. —Ґқир куч мужассам бҐлган онада ”луғбек фаоли€тига нисбатан ошкора нафрат бор эди. ”луғбек Ґз онаси унинг бешафқат душмани эканлигини афсус ва надомат билан эслайди. °зига Ґғли јбдулатиф қурол кҐтарганида матонат ва иродасини намоЄн этади. »ззатталаб падаркушга ”луғбек ғазаб ва нафратини сочади, унинг юмшоқ ва раҳмдил юрагида аждодларнинг жанговар руҳи, бобоси “емурнинг бешафқат аЄвсиз қалби уйғонади.

1960 йилнинг 24 апрелида —офоклнинг “Ўоҳ Ёдип” асаридаги Ёдип оразини Ўукур Ѕурҳонов €ратишга эришди. —пектаклнинг энг мақтовга сазовор жойларидан бири асар бош қаҳрамони Ўоҳ Ёдип образининг бекаму кҐст, тҐғри ҳал қилинишидир. ’алқимизнинг улкан санъаткори Ўукур Ѕурҳоновнинг мҐъжизакор ижрочилик санъати спектакль муваффақи€тини ва унинг тақдирини белгилаган. “аъриф жоиз бҐлса, бу спектаклни тҐла равишда “Ўукур Ѕурҳонов спектакли” деб атамоқ мумкин. Ўунингдек, бу образи билан Ўукур Ѕурҳонов бетакрор санъаткор, олмос истеъдод эгаси эканлигини €на бир бора амалда кҐрсатди ва у жаҳон театрининг йирик намо€ндалари қаторидан Ґрин олди. Ўоҳ Ёдипдек ҳар жиҳатдан мураккаб ва монументал трагик образни €ратишда актЄрга чуқур ижодий изланиш олиб боришга, асарнинг ғо€ ва фалсафасини синчиклаб таҳлил қилишга, характер психологи€сини ҳаққоний ифодалашга, юксак нафосат билан Ёдип монолог ва диалогларида шеъри€тнинг гҐзаллигини бера билиш билан бирга, ҳар бир сҐзнинг мағзини очишга эришиш, ҳар бир калимага тҐғри оҳанг ва интонаци€ топиш учун кҐп ишлашга тҐғри келган...

јктЄр спектаклнинг биринчи кҐринишидаЄқ Ґз қаҳрамонининг шавқатли ва улуғвор шоҳ, халқпарвар ва одил инсон, тадбиркор ҳукмдор сифатида тасвирлайдики, биз буни  актЄрнинг кучли руҳий кечинмалари билан изҳор қилган сҐзларидан ҳам билиб оламиз:

Ѕахтсиз норасидалар, кҐриб турибмиз: „ексиз азобда, изтиробдасиз, јммо биронтамиз менчалик Єнмас, ћенчалик тортмагай унинг дардини, Ўаҳрим деб оташда қалбим тҐлғонар, —изни деб тҐлғонар оташда қалбим. —Ґз билан дурнинг сифатини изоҳлаб бҐлмаганидек, Ўукур Ѕурҳонов €ратган Ёдип образининг камолотини ҳам таърифлаш ниҳо€тда қийин.

” меҳнатсевар, масъули€тли, Ґзига ҳам, ҳамкасблари ва шогирдларига ҳам ниҳо€тда талабчан эди. Ўукур Ѕурҳоновнинг ижоди фалсафий жиҳатдан бой ва кҐп қирралидир. ” романтик, лирик характерли ва сатирик роллар ижросида ҳам баравар маҳорат кҐрсатган. Ѕу Ґринда, у €ратган Ќ. ¬. √оголнинг “–евизор” комеди€сидаги шаҳар ҳокими ролини эслаш кифо€. јктЄр психологик ва Ґткир драматик ролларни катта маҳорат билан ижро этишга жуда уста эди. „еховнинг “¬ан€ тоға” асаридаги ¬ойницкий, Ўтейннинг “Ўахсий иш” пьесасидаги ’лебников образлари шундай образлардандир. Ўукур Ѕурҳонов ижодидаги —улаймон ота образи Ґзининг миллий характери билан ажралиб туради. Ѕир пайтлар урушга кетаЄтган ЌҐъмон Ќазаровдан омонат олиб қолган покдамон ота уни бутун фронт Ґтган йҐллар бҐйлаб қидиради. »зларини излайди. Ўундай қилмаса бҐлмайди, чунки зиммасида “қиЄмат қарз” бор. јсар номининг шунга индалло этилишининг сири ҳам шунда.

Ўукур Ѕурҳонов ижросидаги —улаймон ота образи актЄрлик санъати ривожланишидаги босқичли образлар сирасига киради. —улаймон ота образини чинакам миллий ижод бҐлиб қолган, Ґзида ватанпарварлик, байналмилаллик, инсонпарварликнинг туб фазилатларини мужассамлаштирган ҳаракатлар қаторига қҐйиш мумкин. Ўукур Ѕурҳонов €ратган —улаймон ота образи нафақат ҳалолликнинг, балки олижаноблик ва эзгуликнинг тимсоли

бҐлиб гавдаланади. ”нинг бахтсизликка учраган аЄлга далда бҐлиши, оилавий келишмовчиликнинг заҳмини тортаЄтган йигитга хайриҳоҳлик билдириши образнинг умумий “мен”лигини кҐрсатиб туради. Ўукур Ѕурҳонов кино санъатимиз ривожиЄтига ҳам жуда катта ҳисса қҐшди. ” “°збекфильм”, “ожикистон, Қозоғистон, Қирғизистон, ќзарбайжон ҳамда “ћосфильм” киностуди€ларида суратга олинган қатор фильмларда ранго-ранг, сира ҳам унутилмас, Ґткир характерли етук ва салобатли образлар €ратиб, кино санъати мухлисларининг улкан муҳаббатини қозонди ва санъатнинг ушбу жабҳасида ҳам улар боқийликка юз тутди.

” кинода биринчи марта 1940 йилда суратга олинган “јсал” бадиий фильмида –устам ролини ижро этди. Ўунингдек, жаҳон экранида кенг шуҳрат қозонган, €рим асрдан бери қадр-қимматини йҐқотмаган ““оҳир ва «уҳра” бадиий фильмидаги Қора Ѕотир роли актЄрга катта шуҳрат келтирди. ”ни кенг жамоатчиликка иқтидорли санъаткор сифатида танитди. —Ґнгра актЄр 1946 йилда “”йқусиз йҐл” фильмида –устам, 1950 йилда “Ѕой ила хизматчи”да Бафур, 1957 йилда “Ѕахт йҐли”да  аримов, “»ль€ ћуромец”да Қалиншоҳ, 1972 йилда “—инчалак”да Қаландаров каби образларни €ратди. 1964 йилда кинорежиссЄр Ћатиф ‘айзиев “”луғбек юлдузи” фильмини суратга олди. ‘ильмда Ўукур Ѕурҳонов €ратган ћирзо ”луғбек образи актЄрнинг кинодаги энг катта ютуғи бҐлди.  ейинчалик, у 1965 йилда  омил ®рматовнинг “ќсиЄ устида бҐрон” фильмида ялангтҐш, 1966 йилда “¬иждон амри билан” фильмида профессор ћаҳмудов, 1968 йилда “»нқилоб чавандозлари”да јзнауз, “¬атан фарзандлари”да ҳайкалтарош каби бир неча йирик ва мураккаб ролларни ижро этди. Ўукур Ѕурҳоновнинг ижодий фаоли€ти муносиб тақдирланди. Ўукур Ѕурҳоновга “°збекистон халқ артисти” (1940) фахрий унвони берилган. Ўунингдек, у Ҳамза номидаги °збекистон ƒавлат мукофоти (1965) билан тақдирланган. Ѕетакрор истеъдоди ва Ґлмас ижодий мероси билан Ґзбек миллий мадани€тининг ривожига беқиЄс ҳисса қҐшганлиги, бутун ҳаЄтини эл-юрт тараққиЄти, халқимиз мънави€тининг юксалишига бахш этганлиги учун Ўукур Ѕурҳонов 2001 йилда

“Ѕуюк хизматлари учун” ордени билан мукофотланди.  ћашҳур кино ва театр актЄри, Ґзбек санъатининг улкан арбоби Ўукур Ѕурҳонов 1987 йил 14 августда “ошкентда вафот

этди.

 

“—аҳнада €шаш керак!..” °збекистон халқ артисти Ўукур Ѕурҳон Ґгитлари

 

јктЄр, умуман, ижодкорда ички меъЄр ҳисси бҐлиши керак.

Ѕу меъЄр ҳисси – мезон, ижодкорнинг тошу тарозусидир...

* * *

ƒунЄга јброр Ҳидо€товдек актЄр қайтиб келмайди. ” саҳнага чиқадиган кун, отаси тирилиб келса ҳам, ортиқча гап қҐшмас, эрта тонгдан Ґша образ руҳи ва қиЄфасига кириб €шар эди. ” саҳнага бор кучи билан ташланадиган санъаткор эди. яъни, ћиртемир айтмоқчи, јброр Ҳидо€тов саҳнага чиқса 㥪: ... кҐкдан чақмоқ тушарди.

јнов-манов одамнинг сочига оқ тушади!.. ћен унинг қаватида эдим. ” кишига изма-из борган билан, ижодда Ґз йҐлим, услубим бор эди. Қолаверса, ҳаддимни билардим...

* * *

ќғадан (ћ. ”йғур) босиқликни, ҳиссиЄтни жиловлай билишни, овоз оҳангларига қунт билан ишлов беришни, ≈тим ака (≈. Ѕобожонов) дан синчковликни, €ъни ҳаЄтни Ґрганишни, јброр акамдан (ј. Ҳидо€тов) жҐшқинликни, воқеликни томошабинга етказишдаги куч-ғайратни, шижоатни Ґргандим...

* * *

—аҳнада роль Ґйнашмас, €шаш керак! —ен “артист” эмас, актЄрсан! Ўуни эсдан чиқарма!

* * *

јртистда талант бҐлиши мумкин. Ҳусн, чирой, қадди- қомат... Ћекин “обо€ни€” (одамни Ґзига тортиш кучи, жозиба) бҐлмаса, ҳаммаси бир пул!...

* * *

ќчиқчасига гаплашайлик, ҳар бир инсон каби мен ҳам шуҳратни €хши кҐрардим. ћенга мол-дунЄ, ҳузур-ҳаловат керак эмасмиди?!

Ќавқирон Єшимда мен ҳам радио, телевидение ва кино бҐйлаб зир югуриб, муқаддас ижод йҐлига сафарбар этилган умримни гоҳ арзон-гаров йҐқотиб, керагича пул ва “шуҳрат”

топишим ҳамда фароғатда €шашим мукин эди. —аҳна бизга осонликча бҐйсунганми? јксинча, қийинчиликларни, ҳар қанча иқтисодий тангликни биздан сҐранг!..

* * *

ћосква Ѕадиий театрининг спектакллари кҐплар қатори мен учун ҳам Ґзига хос университет бҐлди. –убен —имонов, ћихаил  едров, »ван Ѕерсеньев билан дҐстлигим менинг ижодий биографи€мда сезиларли из қолдирди.

Ѕиз бир-биримизнинг муваффақи€тларимиздан, театр, кинодаги ютуқларимиздан қувониб €шардик...

* * *

јртист деган зот шу нарсани билволиши керакки, бу – Єниш деган нарса йҐқ жойдан вужудга келмайди. Ѕунинг учун замоннинг, халқимизнинг юрагига, туйғуларига чуқур кириб бориш, уларнинг дарди-қувончларини қалбдан кечириш, ҳаЄтий қилиб ифода этиш керак бҐлади. Ёллик йилдан зиЄд вақт ичида саҳнада ва кинода Ґйнаган ролларим ичида мен учун, айниқса, бировларнинг дардига, ташвишига лоқайд қарамаган, юраги ҳамма учун очиқ бҐлган кишиларнинг образлари мен учун ардоқлидир...

ћен билан гаплашаЄтганингиз учун јзнаур полвонни дуруст дегандек бҐл€псиз. ёз-хотиримни қилмай гапиравуринг. ЅҐшми, образ? ЅҐш? Ќега Ґйнадингиз денг, мен жавоб бераман. ®рматов қҐймаганди. Ҳар €кшанба куни уйимга келарди. “—енсиз кино олмайман” дерди. ћенинг: “ахир сценарий бҐш-ку!” – деб жаҳлим чиқса, у “Ўукур, мен бирон марта сценарийбҐйича фильм олганимни биласанми? —ценарий Ґзгаради, бойитаман. «Ґр бҐлади”, – деб туриб олди. Ѕир гал Ґша заиф сценарийнинг муаллифларидан бири, каттаконроғини ҳам бошлаб келди. Ўунда мен сценарийни бироз танқид қилгандим, бир-икки таклифимни айтгандим, тутақиб кетди. ““ы тоже писателем стал что-ли?” – деб кесатди. “Ѕоре”, – дедим-у, аралашмадим. ќқибат, мана шунақа бҐлиб чиқди... —ценарий пухта бҐлиши керак, режиссура зҐр бҐлиши керак! јктЄр уни Ґзининг ижроси билан бойитади...

 

°збекистон халқ артисти Ўукур Ѕурҳонов ҳақидаги Єдномалар

 

Ѕир куни “ћирзо ”луғбек” спектаклидан кейин Ўукур акани уйларига кузатаЄтиб:

– Ќега “∆алолиддин ћангуберди” спектаклини тиклашмайди? јхир, бизнинг авлод кҐрмаган-ку? – деб сҐрадим. ” киши узоқ сукут сақлаб: –  им билади, менам шунга ҳайронман, - деди-да, кейин қҐшимча қилди: – ћана, –. —имонов ѕетр I, ј. „еркасов »ван √розний образларини экранда қойил қилиб €ратишди. Қани энди, Ўайх (Ўайхзода демади) јмир “емур ҳақида пьеса Єзса-ю, мен саҳнада Ґйнасам, – деди оғир хҐрсиниб.

јфсуски, Ўукур ака бу орзусига етолмади.  им билади, мустақиллик туфайли ҳозирги оламшумул Ґзгаришлар Ўукур ака ҳаЄтлигида юз берганда, у саҳнадами Є экрандами, јмир “емур образини €ратиб, миллионлаб мухлислари қалбида Ґзига €на бир ҳайкал Ґрнатиб кетармиди?

 

Ҳ. –Ґзиматов

Ўукур акам Ґз ижодий фаоли€тида жуда кҐп машҳур тарихий шахслар образлари тизмасини €ратди. ”лар турли даврлар, турли замонларда €шаб, турли тақдирга эга бҐлишига қарамай, артист ижодхонасида Ґзининг муносиб талқинини топди.

 

”бай Ѕурҳон

Ўукур ака Ґта дилкаш, камтарин, заҳматкаш, бағри кенг, айниқса, Єш ижодкорларга ҳаЄтдаги, санъатдаги тажрибасини беминнат улашишда саҳоватли бир зот эди. ” оилада ҳам Ґта одамий эди, умр йҐлдоши, фарзандларини жуда €хши кҐрарди. Ёсимда, қизчаси кино съЄмка вақтида фожиали қазо қилганида ҳам, Ґғли оғир касаллик туфайли оламдан кҐз юмганида ҳам куйиб кетганидан эгилиб қолганди... јммо иродаси жуда бақувват бҐлган санъаткор шунда ҳам театрга боришни, роль ижро этишни сира канда қилмади. Қадди эгилса-да, иродаси асло букилмади, у саҳна меҳробига сажда қилишда давом этаверди...

 

Ѕ. Ќасриддинов

ћана, орадан анча йиллар Ґтди. Ёнди орамизда Ўукур Ѕурҳонов йҐқ. ћен уни миннатдорлик билан Єдга оламан ва бир театршунос сифатида шундай буюк инсон билан суҳбатлашиш бахтига му€ссар бҐлганим учун Ґзимни бахтиЄр ҳис қиламан.

 

ћ. Қодиров

”лкан актЄрнинг болаларга беғуборлигини кҐриб, ҳаЄтда ҳам, саҳнада ҳам бирдай куюнчак, илиқ қалб, самимий юрак, буюк фазилат, камтарона хислат эгаси эканликларига тасанно айтаман. јна шундай буюк Ґзбек актЄрининг дуосини олганлигим, суҳбатларидан баҳраманд бҐлганлигим, йигирма уч йилдан бери ћуқимий номидаги мусиқали театрдаги актЄрлик фаоли€тимда асқот€пти. —анъат олийгоҳида бҐлажак мусиқали актЄрларга таҳсил берарканман, буюк актЄр Ўукур Ѕурҳоновнинг сҐзларини тез-тез такрорлайман. Ҳеч қачон саҳнага хиЄнат қилмайман, қилмаганман ҳам. “алабаларга ҳам шундай фазилатни сингдиришга интиламан. “Ўукур Ѕурҳонов – Ґзбек театр санъатининг қитъаси” эканлигини ҳар доим айтишдан чарчамайман.

 

Ѕ. ’олмирзаев

Ўукур аканинг таъкидлашича, артист она тилида қанча кам сҐзлашса, нутқи ғализлашиб, ширасиз бҐлиб қоларкан ва оқибатда томошабинни ром этолмас экан. “омошабиннинг қалбига йҐл топиш учун тоза нутқ энг асосий восита вазифасини Ґтар экан. јлбатта, Ґша даврлардаги ижтимоий муҳит ва сиЄсий кишилар онгида шундай бир тасаввурни пайдо қилгандики, натижада кишилар аста-секинлик билан Ґз миллий тилини шунчаки “бозор тили” деб камситиш, урф-одатлари ва эътиқодларидан узоқлашиш даражасига бориб етганди.

 

ЅобониЄз Қурбон

” кишининг дҐстлари, мухлислари жуда кҐп эди. Ёсимда бор, бир йили Ўукур аканинг уйида Ґтирганимизда, мен унга бағишланган шеърлар асосида телевидениеда алоҳида кҐрсатув тайЄрлашни таклиф қилдим. „унки унга бағишлаб Єзилган шеърлар ҳавас қиларли даражада кҐп ва хилма-хил эди. јфсуски, бу ни€т амалга ошмай қолди...

 

–афаэл “оқтош

Ўукур Ѕурҳонов юксак маҳорати билан дунЄга машҳур бҐлди. јйниқса, уни рус актЄрлари юқори баҳолашар эди. “»ль€ ћуромец” фильмида бош ролни таниқли рус актЄри Ѕорис јндреев Ґйнаган. Ўукур ака шоҳ образини ижро этган эди. Ѕиринчи лавҳа олинаЄтганидаЄқ унинг маҳоратига тан берган Ѕорис јндреев режиссЄрга мурожаат этиб, Ѕурҳонов ижро этаЄтган ролни орқа Ґринга олишни талаб қилади. ƒарҳақиқат, агар Ўукур Ѕурҳонов ижро этаЄтган роль катта кҐламда олинаверса, »ль€ ћуромец роли Ўукур Ѕурҳонов маҳорати со€сида қолиб кетиши мумкин эди. Ѕуни бош роль ижрочиси

тҐғри пайқаган. Ўукур Ѕурҳонов шҐро йиллари даврида икки маротаба Ґша вақтдаги адабиЄт ва санъат соҳасида бериладиган юксак мукофотга сазовор бҐлган эди. Ҳамза театрида қҐйилган спектаклдаги роллари ћосквада муҳокама этилганида бир ката театршунос унинг ижоди кҐп қиррали эканини бадиий баҳолаш учун “безразмерний диапазон” деган иборани ишлатган эди. ќрқа қатордаги стулда Ґтирган Ўукур ака Єнидагиларга ҳазиломуз: “ћени безразмерний пайпоққа Ґхшат€птими?” – деб ҳаммани кулдирган эди. ” кҐпинча бошқаларга шундай кайфи€т улашиб юрар эди. „унки у ҳассос қалбли одам эди.

 

«. ћуҳаммаджонов

«икир ћуҳаммаджонов, °збекистон Қаҳрамони

Ѕуюк ва оддий инсон

Ўукур акадаги оддийликни, жайдариликни бир неча мисолда таъкидлагим келади. ” саҳнада ҳам, кинода ҳам роль ижросига тайЄргарлик кҐрар экан, оддий кишиларнинг маслаҳатига қулоқ солар эди. Ѕу унинг оддийлигиданми Є уларнинг самимийлигига ишонганиданми, билмасдик. ћаълумки, у киши ќтелло ролини бир умр тайЄрлаб, ижро

этолмай ҳаЄтдан Ґтиб кетди. Ѕунинг сабаби ҳам кҐпроқ унинг Ґзигагина маълум эди.

јброр Ҳидо€тов, ќлим ’Ґжаевдан кейин √амлет ролини ижро этган Ўукур ака, айни чоғда, бунга кҐп йиллар тайЄргарлик кҐрган. Ҳатто бадиий кенгаш роль тайЄр бҐлибди, деганда ҳам у ҳали √амлет ролини саҳнага олиб чиқмаган.  унлардан бир кун “√амлет” спектакли қҐйилиши керак эди-ю, ижрочи ќлим ’Ґжаев ћосквадан етиб келолмаслиги аниқ бҐлгач, раҳбарлик Ўукур Ѕурҳоновдан ролни ижро этишни илтимос қилганида, у “йҐқ” деб оЄқ тираб олган эди. јммо Ґша кунги “√амлет” маълум меҳмонлар учун бҐлгани туфайли Ґзгартириш мумкин эмас эди. –аҳбарлар нима қилишини билмай турганида, саҳна ишчилари келиб Ўукур Ѕурҳонов √амлетни ижро этади дейишган. „унки раҳбарларга “йҐқ” деган актЄр Ґша заҳотиЄқ саҳна ишчилари олдига келиб Ґйнайми, деб сҐраганда, улар “Ґзингни кҐрсат, Ўукур Ѕурҳон”, дейишган. Ѕундан илҳомланиб кетган актЄр ролни қойилмақом Ґйнаган. Ўукур Ѕурҳон ана шундай дилбар, самимий ва буюк қалб билан оддий инсонларга хос €шади.

 

ѕҐлат ћҐмин, °збекистон халқ шоири

Ўукур Ѕурҳон, Ўукур Ѕурҳон...

«оти поки – Ґзбек Ґғлон,

“еатри – сарой-қҐрғон,

—Ґзламасдан бирон Єлғон,

ƒовруғ сурғон

Ўукур Ѕурҳон.

√оҳ ”луғбек, гоҳ ялангтҐш,

ЅҐлса ҳамки бургутзот қуш,

 Ґнгли эди гҐдакдай бҐш,

Ћокин полвон –

Ўукур Ѕурҳон.

Ѕарчага тенг бахт тиларди,

®монни ҳам €хшиларди,

Ѕу савобни ким қиларди?

јсл инсон –

Ўукур Ѕурҳон.

—евар эрди кҐп шогирдин,

≈нгиллатар дилда дардин,

јртиб қҐ€р киприк гардин,

Ёнг меҳрибон –

Ўукур Ѕурҳон.

—анъат тахти узра етиб,

ЅҐла олди у Ўоҳ Ёдип...

—аҳналарда парвоз этиб

“опганди шон

Ўукур Ѕурҳон.

 Ґтармади асло бурнин,

…Ґқотмади обрҐй-бурдин.

Ёл қалбидан топди Ґрнин,

јҳли даврон –

Ўукур Ѕурҳон.

 имлар уни унутдилар...

°та қабиҳ йҐл тутдилар.

јммо кҐплар гул тутдилар,

”рди жавлон –

Ўукур Ѕурҳон.

“уғилганди санъат учун,

—арф айлади умру кучин,

јлангалар сочган учқун –

®нар ҳамон

Ўукур Ѕурҳон.

ћҐмин сҐзни дилдан чизар,

”луғларни эл еткизар.

—анъат деган боғда кезар

Ўукур Ѕурҳон,

Ўукур Ѕурҳон...


Orqaga qaytish