Musiqa olami

5316 marta o'qildi
ё–ј ƒјЌ  ”…ЋјЎ Ѕј’“»

’алқимиз истеъдодларга, ноЄб овоз соҳибларига бой. Ҳожи јбдулазиз јбдурасу-ловдан, ћулла “Ґйчи “ошмухаммедову, ёнус –ажабийдан тортиб,  омилжон ќтаниЄзов, –асулқори ћамадалиеву, ‘аттоҳхон ћамадалиев... ва бошқа кҐплаб халқимиз суйган хонандаларнинг номларини бугун фахр билан тилга оламиз.

ё–ј ƒјЌ  ”…ЋјЎ Ѕј’“»

(°збекистон халқ ҳофизи —ойибжон ЌиЄзов ижодига чизги)

’алқимиз истеъдодларга, ноЄб овоз соҳибларига бой. Ҳожи јбдулазиз јбдурасу-ловдан, ћулла “Ґйчи “ошмухаммедову, ёнус –ажабийдан тортиб,  омилжон ќтаниЄзов, –асулқори ћамадалиеву, ‘аттоҳхон ћамадалиев... ва бошқа кҐплаб халқимиз суйган хонандаларнинг номларини бугун фахр билан тилга оламиз.

Ѕугун ана шу устозларнинг аньаналарини давом этттираЄтган хонандаларимиз кҐп. ”лардан бири °збекистон халқ ҳофизи —ойибжон ЌиЄзовдир. ”нинг ижросидаги "„апандози қаландар”, "ћҐғулчаи дугоҳ", "—араҳбори наво", "—амарқанд ушшоғи", "—амандари дугоҳ" каби мақом ашулалари, "—оғинаман васлингни", "ќққушгинам",

" Ґзқамашади", "ƒеди","“опмадим'' "ќромларим йҐқолди", «ќтажон» каби лирик қҐшиқлари ҳам мухлислар кунглидан жой олган.

- Ѕолалигим Ѕухоро вило€тининг ёқори ќлот қишлоғида кечган,- де€ ҳико€ қилади —ойибжон ЌиЄзов. Қишлоғимиз болалари билан қҐй боқиб юрган пайтларимизда Єши каттароқ болалар бир ерга тҐпланишиб, рубобда Ґэларича куй чалишарди. ”ларни ҳавас билан кузатиб турардим. ®ш бҐлганим учунми, уйдагилар "синдириб қҐ€сан”, деб акамнинг қашқар рубобини менга беришмасди. ћен бҐлсам, пайт пойлаб, болалардан эшитган куйларимни ҳеч кимга билдирмасдан €ширинча чалардим. Ѕир куни уйда ҳеч ким йҐқ маҳал  омилжон ќтаниЄзовнинг бир қҐшиғини Ґзимча куйлаЄтгандим, дадам келиб қолдилар. ƒонг қотиб қолдим. ƒадам: ” Қани €на бир айтчи,-дедилар. °ша куннинг ҐзидаЄқ мени шаҳардаги мусиқа мактабига олиб келдилар. °шанда 4-синф Ґқувчиси эдим. ®шлигидан  омилжон ќтаниЄзов, ќртиқ ќтажонов қҐшиқларидан илҳомланиб, улғайган —ойибжон кейин-

чалик –аҳматжон Қурбоновни Ґзига ғойибона устоз деб билади. ћусиқа мактабидан сҐнг, мусиқа коллежидаги сабоқ уни чин маънодаги санъаткор бҐлишига замин €ратди. “ошкентга келиб °збекистон ƒавлат  онсерватори€сига Ґқишга киради. Ѕу даргоҳца °лмас –асуловдай санъаткор қҐлида таҳсил олди. »жодини ’оразм мақом йҐналишида бошлаган хонанда кейинчалик ‘арғона -“ошкент, Ѕухоро йҐлларида ҳам куйлашга қатгиқ бел боғлади. ƒарсдан бҐшади дегунча, хассос санъаткор ‘аттоҳҳон ћамадалиевдан қҐшимча сабоқ олади.

1995 йили ёнус –ажабий хотирасига бағишлаб Ґтказилган халқаро мақомчилар кҐрик- танловида —ойибжон ЌиЄзов биринчи Ґринга сазовор бҐлди. "ћақом санъати жуда мураккаб санъат , уни ижро этиш учун хонанданинг овози 2-3 октава баланд ва кучли, Ґзи эса чуқур билимга эга бҐлиши лозим,- дейди хонанда.

- Ѕухоро амирлиги даврида ҳам "Ўашмақом" фақатгина саройларда куйланган экан. Ёҳтимол, шунинг учун мумтоз қҐшиқларни, катта ашулаларни куйлаш ҳаммага ҳам насиб этавермайди. Ҳар бир мақом ашуласида катта авж пардаларида куйланадиган нозик тебранишлар бор.  атта авжни олганда хонанданинг бутун аъзосига катта оғирлик тушади".

- ћиллий оҳангларга йҐғрилган "∆анон бҐламан”, "ћустаҳзод”, "“онг отгунча”каби бир қатор қҐшиқлар ҳам борки, улар ҳали-ҳануз халқимиз қалбидан жой олиб келмоқда. Ҳатто эстрада йҐналишида ҳам куйланиб келин€пти. Ѕуларнинг унути-

либ кетмаЄтганига сабаб нимада деб Ґйласиз,-деб сҐрадик хонандадан.

- —из санаб Ґтган қҐшиқлар мақом қҐшиқлари эмас, миллий қҐшиқлар сирасига киради. ”лар халқимизнинг маънавий мулкига айланиб бҐлган. Ѕу ашулаларни €ратган ва ижро этган санъаткорларимиз мақом санъатини пухта эгаллаганлар. ”ларнинг замирида мақомнинг руҳи миллий оҳанглар сақланиб қолган. ”стозларнинг: " ®мон ашула йҐқ, Ємон ашулачи бор",- деган гапи бор. ‘икримча, кимки мақом Єки миллий қҐшиқларимизни куйламоқчи экан, уни бузиб ижро

этишга ҳаққи йҐқ. Ќегаки, буюк санъатимизни, неча асрлардан бери авлоддан-авлодга Ґтиб келаЄтган меромизни келгуси авлодга асл холича қолдириш барчамизнинг бурчимиз. јгар енгил елпилик билан куйлаб, мусиқаси, оҳангини

бузиб, сҐзларини нотҐғри талаффуз қилиб ижро этсак, бугунги Єшлар ҳам шуни такрорлайдилар.

- Ѕугун орамизда қҐшиқ айтиш учун Ґқиш унчалик шарт эмас, овоз бҐлса бҐлди, деган тушунча билан ижод қилаЄтганлар ҳам йҐқ эмас.

-  им ва қайси касб соҳиби бҐлмасин, аввал илм олиши зарур. “Ґғри, авваллари ҳаваскорлар деган тушунча бҐларди.

Ҳаваскор Ґз номи билан ҳаваскор. ”лардан кҐп нарса талаб қилинмайди. „ин маънодаги санъаткор бҐлиш, мақом йҐлидаги ашулаларни мукаммал эгаллаш учун юқорида айтганимдек, катта билим, қунт, сабр, бардош керак.

—анъаткор халқнинг назаридаги инсон. ” Ґзи айтаЄтган қҐшиқ Є ашуланинг сҐзига тушунмаса, Ґзгаларга нимани тушунтиради? ћусиқий саводи бҐлмаган, адабиЄтни тушунмаган, сҐзнинг маъно моҳи€тини ҳис этмаган хонанданинг қҐшиқлари Ґткинчи. Ѕаъзи хонандаларга "намуд” Єки "мақом” сҐзининг маъносини айтиб бер,-десангиз "билмайман” дейди. ”стоз кҐрмаган хонанда шундай бҐлади.  ези келганда менга беминнат Єрдам берган, мақом ашулалари сир-синоатини Ґргатган беназир усгозларимга чексиз ҳурматимни билдираман. Ѕир воқеа Єдимга тушиб кетди. Ѕир куни устозим ќрифхон ’отамов билан јбдуҳошим »смоилов мени “аваккал Қодировнинг уйларига олиб борищди. ” маҳалда анча Єш эдим. “аваккал аканинг бағрикенглигини қарангки, Ґз қҐллари билан ош дамлаб бизни кугаЄтган эканлар. ћенга "ћҐғулчаи дугоҳ"ни айттирищди. јшула тугагач, “аваккал ака мени роса дуо

қилдилар. ќриф аканинг вафотларидан уч кун аввал уларни кҐргани бордим. ”стоз оппоқ кийимда фариштадек бҐлиб Ґтирибдилар. ћенга секингина қараб қҐйдилар ва мени йиғлаб дуо қилдилар. °ша кунларни эсласам ҳали-хануз этим жимирлаб кетади. ћен устозлар дуосини олган бахтли ҳофизман. ћана, ҳозир Ґзим ҳам шогирдлар тайЄрла€гтман. Ѕарча вило€тларда шогирдларим бор. ”стозларим менга ниманики Ґргатишган бҐлса, мен ҳам шогирдларимга қҐлдан келганча Ґргатиб кел€пман.

— “арби€нинг энг олий кҐриниши - туйғулар тарби€сидир, -деган эди адиблардан бири. ƒарҳақиқат, Ґлмас куй- қҐшиқ ва ашулаларда туйғуларни тарби€ловчи хусуси€т бор. Ўундай эмасми?

— “Ґғри. Ѕугун кҐпгина қҐшиқларда айнан туйғулар тарби€си етишмайди. јксари€т қҐшиқлар қуруқ, дағал, шунчаки "гап"ларга Ґхшаб туюлади. ћенимча бундай қҐшиқларнинг умри қисқа. Ѕугун бор, эртага йҐқ.

— —изни қайси ҳофизларнинг қҐшиқлари таъсирлантиради?

— Ѕиласизми, мен устоз санъаткорлар Ҳожихон Ѕолтаев ва ќрифхон ’отамовлар ижросини тинглаганимда юрагимда аллақандай ҳислар пайдо бҐлади.  Ґнглимда ажиб ҳис туйғулар жҐш ураЄтганини, руҳим бир қадар покланаЄтганини сезаман. Ҳақиқий санъатнинг кучи шу бҐлса керак. Ѕир куни қизиқ бир ҳолатга тушдим. Қаҳрамон  омилов мусиқа басталаган "—ени севдим" қҐшиғи Єзил€пти. »шонасизми, қирқта созандани тҐплаганман. Ѕу қҐшиқ мақом йҐналишидаги қҐшиқ эмас. Ћекин куйла€пману кҐзимдан шашқатор Єш окдди. °зимни тҐхтатолмайман. Ҳамма созандалар ҳайрон.ћен куйлаЄтган қҐшиғимда €шаЄтгандим.

— °з ижодингизда ҳам маълум Ґзгаришлар кҐзга ташлан€пти. Ёстрада жанрига ҳам қҐл ур€псиз чоғи?

— Ёстрада жанрига қҐл уришим, репертуаримдан лирик қҐшиқлар бҐлишига эришиш бу жанрларда ҳам бемалол куйлай олишимни исботлаш эди,холос.

ћақом – бу менинг ҳаЄтим. ћақомнинг тингловчилари бошқа, эстрада жанрининг тингловчилари бошқа. Ѕуни унутмаслик керак. Қайси жанрда ижод қилишимдан қатъи назар, қҐшиқ санъатига борлиғимни бахшида этиб, юракдан куйлаш иштиЄқида €шайман.

2009 йил ҳофиз учун омадли келди. —ойибжон ЌиЄзов ҳукуматимиз томонидан муносиб тақдирланиб °збекистон халқ ҳофизи унвонига сазовор бҐлди. "«арафшон” концерт залида мухлисларга " Ґнгил истаб” деб номланган €кахон концерт дастурини тақдим этди. ƒастурда йигирмадан зиЄд мақом ашулалари жонли овозда €нгради. Ҳофизнинг авж пардаларда куйлаши барча мухлисларини мамнун этди. «алда хонанданинг хонишларидан сел бҐлиб Ґтирган тингловчиларни кҐриб санъатнинг қудратига €на бир бор амин бҐлдик.

Ўунда беихтиЄр „ингиз јйтматовнинг қуйидаги сҐэлари Єдимизга келди.

"... биз мусиқада энг олий ҳурликка эришамиз. Ѕу ҳурлик учун эса онгимиз Єришган замонлардан бошлаб бутун тарихимиз давомида курашганмиз. Ћекин унга фақат мусиқадагина қойим бҐлганмиз.‘ақат мусиқагина барча замонларнинг ақидаларини енгиб Ґтиб, доимо келажак сари интилади..."

 

"°збекистон адабиЄти ва саньати"газетаси, 2010 йил


Orqaga qaytish