Jahon adabiyoti

5529 marta o'qildi
’амелеон. ј.ѕ. „ехов

”стида €нги шинель, қҐлида тугунча, полици€ назоратчиси ќчумелов бозор майдони Ґртасидан юриб келмоқда. ”нинг орқасидан қҐлида мусодара қилинган крижовник тҐлдирилган ғалвир кҐтариб афти-ангори сап-сариқ городовой қадам ташлаб келаЄтир. “еварак жимжит... Ѕозор майдонида қимирлаган жон кҐринмайди... ƒҐкон ва қовоқхоналарнинг эшиклари оч йиртқичнинг оғзидай очилиб, мунғайиб турар эди; уларнинг олдида ҳатто гадой ҳам йҐқ.
ќчумеловнинг қулоғига бирдан:

’амелеон. ј.ѕ. „ехов

”стида €нги шинель, қҐлида тугунча, полици€ назоратчиси ќчумелов бозор майдони Ґртасидан юриб келмоқда. ”нинг орқасидан қҐлида мусодара қилинган крижовник тҐлдирилган ғалвир кҐтариб афти-ангори сап-сариқ городовой қадам ташлаб келаЄтир. “еварак жимжит... Ѕозор майдонида қимирлаган жон кҐринмайди... ƒҐкон ва қовоқхоналарнинг эшиклари оч йиртқичнинг оғзидай очилиб, мунғайиб турар эди; уларнинг олдида ҳатто гадой ҳам йҐқ.
ќчумеловнинг қулоғига бирдан:
— —ен ҳали одам тишлайсанми, малъун! Ѕиродарлар, қочириб юборманглар! Ҳозир бировни тишлашга ижозат йҐқ! ”шла! ј... э!— деган товуш эшитилди.  учук вангиллади. ќчумелов атрофига аланглаб, савдогар ѕичугиннинг Ґтинхонасидан бир ит уч оЄқлаб, орқа-Ґнгига қараб, қочиб чиқиб келаЄтганини кҐриб қолди.  учукни чит кҐйлак кийган ва желеткасининг тугмалари ечилган бир киши қувлаб келмоқда эди. ” кучукнинг кетидан чопаркан, Ґзини ерга ташлаб кучукнинг кейинги оЄғидан ушлаб олди.  учук €на вангиллади ва «қочириб юборманг!», деган овоз эшитилди. ƒҐконлардан мудроқ босиб Ґтирган кишилар каллаларини чиқазиб қарашди ва бир дамда Ґтинхонанинг олдига, худди ер остидан чиққандек, халойиқ йиғилди.
— ∆аноби олийлари, бу тартибсизлик...— деди городовой.
ќчумелов сҐлга бурилиб, одамлар йиғилган жойга қараб юрди. °тинхона дарвозаси олдида, юқорида тасвир қилинган, желеткасининг тугмалари ечилган киши Ґнг қҐлини кҐтариб, қонга ᥈лган бармоғини одамларга кҐрсатарди. ”нинг ширакайф башараси 㥪: «—ени қараб тур, лаънати!», деб турар ва бармоғи ҳам ғалаба туғига Ґхшар эди. ќчумелов бу кишини таниди: у заргар ’рюкин эди. °ртада олдинги оЄқларини кериб, вужуди титраб, тҐполоннинг сабабчиси — тумшуғи узун ола този турарди. ”нинг Єшланган кҐзлари жавдирарди.
ќчумелов одамлар орасига Єриб кираркан:
— Ќимага йиғилдиларинг, нима гап? Ѕармоғинггл нима қилди?  им. қичқирди?— деб сҐради.
’рюкин муштумини оғзига қилиб, йҐталиб қҐйиб сҐз бошлади:
— ћен, жаноби олийлари, Ґз йҐлимга кетаЄтган эдим... ћитрий ћитрич билан Ґтин тҐғрисида гаплашмоқчи эдим, бирдан мана бу малъун бармоғимни тишлаб олди. —из мени кечиринг, мен иш қиладиган одам. ћенинг ишим майда иш, менга товон тҐласинлар, чунки ким билади, балким бу бармоғимни бир ҳафта қимирлатолмасман. ∆аноби олийлари, законда мундақа махлуқ кишига озор берсин, дейилган эмас... јгар ҳар нарса тишлайверса, у вақтда дунЄда турмаслик €хшироқ...
— Ҳм... ҳм... €хши...— деди ќчумелов жидди€т билан йҐталиб ва қошларини қимирлатиб,— €хши...  имнинг кучуги? ћен буни шундай қҐймайман! ћен сизларга кучукларни бҐш қҐйиб юбориш нима эканини кҐрсатиб қҐ€ман! Қарорларга итоат қилишни хоҳламаган жанобларга диққат қилиш вақти келди. Ѕу аблаҳга штраф солинса, у вақтда кучук ва бошқа тентираб юрвдиган ҳайвон нима эканини билиб қҐ€ди! ћен унга кҐрсатиб қҐ€ман! ≈лдирин,— деди назоратчи городовойга қараб,— сен бу кучукнинг эгасини топиб протокол Єз!  учукни йҐқотиш керак. “ездан! Қутурган кучук бҐлса эҳтимол... Ѕу кимнинг кучуги Ґзи!
— √енерал ∆игаловники шекилли,— деди кимдир.
— √енерал ∆игаловники? Ҳм... ҳм... ≈лдирин, қани менинг пальтомни ечиб ол: жуда ҳам кун исиб кетди! ®мғир Єғса керак!.. Ћекин мен бир нарсага тушунолмадим, у сени қандай қилиб тишлаб олди?— деб ќчумелов ’рюкинга мурожаат қилди.— Қандай қилиб бармоғингга бҐйи етди? ” кичкина, сен бҐлсанг кап-катта одамсан! —ен балки бармоғингни мих билан тешгандирсан, ундан кейин кучукни баҳона қилиб товон олиш фикри бошингга келгандир. —енинг ким эканинг ҳаммага маълум. ћен сиз лаънатиларни биламан.
— Ѕу, жаноби олийлари, кулги учун, Єнмб турган папирссни кучукнинг тумшуғига тутди, кучук ҳам аҳ-моқ эмас, ғирч этиб тишлаб олди... Ѕу одамнинг Ґзи тентак экан, жақоби олийлари.
— ®лғон айтасан, кҐр!  Ґрмаганингдан кейин нимага Єлғон гапирасан? ∆аноблари ақлли одамлар, ким Є€ғон гапирганими, ким худо олдида тургакдек рост айтаЄтганини—ҳаммасини биладилар... јгарда мен Єлғон гапирган бҐлсам, суд ҳукм қилсин... ”нинг законида айтилганки... Ҳозир ҳамма баравар... ћенинг биродарим жамдармда ишлайди... јгар билгингиз келса...
— “илингни тий!
— …Ґқ, бу генералнинг кучуги эмас. √енералнинг бунақа ити йҐқ: унинг итлари овчи итлар,—: деди городовой маънолик қилиб.
— —ен буни аниқ биласанми?
— јниқ биламан, жаноби олийлари.
— °зим ҳам биламан. √енералнинг итлари қимматбаҳо зотли итлар, шу ҳам итми? Ѕунинг афтини қара... –асво бир нарса... Ўуни ҳам ит деб сақлайдими киши?! —изд€ ақл борми Ґзи? Ѕунақа ит ѕетербург Єки ћосквада кҐриниб қолс€, биласизларми, нима бҐлдр эди? Ўу ерда законга қараб Ґтирмасдан, Ґлдириб қҐ€қолар эдилар. —ен ’рюкин, жафо кҐрибсан, бу ишни шундай кҐйиб кетаверма!.. јдабини бериш керак! ¬ақт келди.
— Ёҳтимол генералникидир...— де€ городовой овозини чиқариб қҐйди.— ”нинг тумшуғига Єзиб қҐймаган-ку!.. Ѕир кун генералнинг ҳовлисидз шундай итни кҐрган эдим.
— јлбатта, генералники бҐлса керак,— деди кимдир.
— Ҳм... ҳм... ≈лдирин, биродар, пальтони елкамга ташла... Ўамол тургандек бҐлди... Ѕаданим увишиб кетди... —ен итни генералнинг олдига обориб сҐра. »тни мен топиб юборганлигимни айт...  Ґчага чиқармасинлар. јйтиб қҐй. Ѕалки у қимматбаҳодир, ҳар бир тҐнғиз унинг тумшуғига папирос теккизаверса, ит айниб қолади.  учук деган нарса нозик махлуқ бҐлди... —енга айтаман, лақма, қҐлингни тушир! јҳмоқлик қилиб, бармоғингни кҐрсатиб турмшга ҳеч ҳожат йҐқ! јйб Ґзингда!..
— √енералнинг ошпази кел€пти, Ґшандан сҐрай-миз... Ҳай, ѕрохор! јзизим, қани бу Єққа кел! »тии кҐр-чи... —излармикими?
— Ўу ҳам гап бҐлдими?! Ѕиз ҳеч қачон бунақэ ит тутганимиз йҐқ!
— Ѕу ерда сҐраб Ґтиришнинг ҳеч ҳожати йҐқ,— деди ќчумелов.— Ѕу Ґзи саЄқ ит! √апни чҐзиш нима-га керак? °зим саЄқ ит, деб айтдим-ку, саЄқ-да! °лдириш керак, вассалом!
— Ѕу бизники эмэс,— деди ошпаз,— бу генералнинг €қинда келган укасиники. Ѕизда бунана итни Єқтиришмайди. ” кишининг укалари бунақа итни €хши кҐради...
— ” кишининг укалари келдими? ¬ладимир »ванич-а?—деб сҐради ќчумелов, ийиб кетиб оғзи қулоғига етди.— ”ни қара-€. ћен билганим йҐқ, меҳмон бҐлиб келдилар, дегин?
— ћеҳмон бҐлиб келдилар.
— ”ни қаранг... јкаларини соғиниб қолиптилар-да... ћен билганим йҐқ эди. Ѕу Ґша кишининг итлари дегин?  Ґп хурсандман... ќл, ити тушкур, Ємон эмас, зийраккина... ќл, мана бунинг бармоғини тишла, ҳа-ҳа-ҳа... Ќега гитрайсан? ќл, киш-киш!  Ґрдингми жаҳли чиқади-€...
ќшпаз ѕрохор итни чақириб олиб кетади... “Ґпланиб турган одамлар ’рюкинни масхара қилиб, қаҳқаҳа урадилар.
— Ўошмайтур, мен сенга кҐрсатиб қҐ€ман!—деб ќчумелов ’рюкинга дҐқ қилади ва шинелини Єпиниб, бозор майдонидан йҐлда давом этади.

јбдулла  јҲҲќ– таржимаси


Orqaga qaytish