Bilasizmi?

5085 marta o'qildi
Hayvonot olami ajoyibotlari

Ushbu maqolada sizga havola etiladigan mavzular: Yer cho'chqasi qanday hayvon?, Yalqov qanday hayvon?, Xaltali hayvonlar, Kenguru qanday sakraydi?, Ko'rshapalakning tishi bo'ladimi ?, Vampir qanday hayvon? va boshqalar...

«CHO’NTAK DINOZAVRLARI» QAYERDA YASHAYDI?

«Cho’ntak dinozavrlari» — dyarli doimo bir xil to’rtta (ba'zida, kamdan-kam hollarda, uchta yoki ikkita) bola tug’adigan yagona sut emizuvchi-dir. Ular bitta uruglangan tuxumdan paydo bo’la­di: hammasi bir xil jinsda, hammasida gnlar to’plami bir xil bo’ladi.

Bronnostslarning 20 ta turidan biri — G’arbiy yarim sharda yashaydigan to’qqiz tas­mali db ataladigani o’z qalqoni bilan tugiladi.

Qalqon jonzotning orqa va yon tomonlarini himoya qiladi. qalqon 9 (ba'zida 8 yoki 10) harakatchan tasmadan iborat bo’ladi, ularni yum­shoq. tri burmalari birlashtirib turadi. Bu tanani egiluvchan qiladi. Bronnostsning boshi va dumi ham qalqonli, faqat qornining yupqa trisi siyrak dag’al tuk bilan qoplan­gan bo’ladi.

Ko’rinishidan bronnostsning qalqoni dushmanlardan ishonchli himoya vositasiga o’xshaydi. Ammo ma'lum bulishicha, yirik yirtqichlar tishlari uni bmalol tshib o’tar ekan.

Bundan chiqdi, u nimaga krak?

Odam yoki uning itidan qochib klayotgan bro­nnosts o’zini qalin tikanzorlar ichiga urishini ko’rganingizda savolning javobi ayon bo’ladi. Odam to’xtaydi, itning yugurishi skinlashadi, bronnosts esa qalqoni tufayli tikanzorlar orasida bmalol yura oladi. Shunday qilib, bu hayvonning qalqonini —jangchining qalqoni emas, balki kavboyning kiyimi dyish mumkin.

 YR CHO’CHQASI QANDAY HAYVON?

Yer cho’chqasi Janubiy Afrikada yashaydi. U — uzun quloqli, o’tkir tirnoqli va uzun yopishqoq tilli hayvon. Bu hayvon haqiqatan ham nimasi bilandir cho’chqani eslatsa-da, u aslida chumolixo’rlarga mansubdir. U o’zining o’tkir tirnoqlari bilan chumoli inlarini kavlaydi, kavlaganda ham blkurakli odamdan tzroq. kavlaydi. Yer cho’chqasi chumolilar va qirchumolilarni uzun yopishqoq. tili bilan tutib yydigan, 1,5 mtr atrofidagi tungi hayvon hisoblanadi.

YALQOV QANDAY HAYVON?

Biz odamni yalqov dganimizda, uning dangasaligini va sustkashligini nazarda tutamiz. Bunday xususiyatlar kun va tun 18 soat uxlaydigan shu nomdagi hayvonni eslatadi.

Yalqovlar Markaziy va Janubiy Amrikada Nikaraguadan to Braziliyagacha bo’lgan hududda yashaydigan g’aroyib ko’rinishdagi hayvonlar hisoblanadi. Ular daraxtlarda yashaydi, o’rmonsiz yrlarda hch qachon uchramaydi. Yalqovlar — sut emizuvchilardir. Ular chumolixo’r, bronno­sts, naytish bilan uxshashlikka ega.

Yalqovning ikkita: ikki barmoqli va uch barmoqli turi mavjud. Uch barmoqlari har bir oyog’ida uchtadan barmoqqa ega. Ikki barmoq­lilari — oldingi oyoqlarda ikkita va orqa oyoqlarda uchta barmoqqa ega bo’ladi.

Ular shoxlarda oyoqlarini yuqoriga, orqalarini pastga qilib osilib turishda oyoqlari va barmoqlaridan foydalanadi. Tunda ular o’zlari oziqlanadigan barglari va novdalarni izlab, shoxlarda sustlik bilan harakat qiladi.

Yalqovlar daraxtlarda, baquvvat shoxlarning tpasida uxlaydi. Ba'zida ular yrga sirpanib tushadi, daryo yoki kulga ytgach, hch bir hadiksiz unga shung’iydi va yngil suzib ktadi.

Yalqovning aqliy qobiliyati juda zaif, chunki miyasi nixoyatda kichkina. Tana harorati barcha sut emizuvchilar orasida eng past bo’lgan bu hayvon ba'zida o’zini issiqqonlidan ko’ra ko’proq. sovuqqonli hayvon singari tutadi.

Yalqovning muynasi kulrang va paxmoq, bo’la­di. Ba'zida muynasida suv o’ti o’sadi va u yashil tus kasb etadi. Bu yalqovga qo’l kladi, chunki yashil rang uni burgutlar, yagarlar va boshqa yirtqichlarga mutlaqo szdirmaydi.

QANDAY XAYVONLAR XALTALILAR  HISOBLANADI?

Yevropalik sayyohlar Yangi Dunyoga borganlarida o’zlariga g’aroyib va yangi tuyulgan narsalarni olib qaytganlar. Masalan, Janubiy Amrika opossumi (qopchiqli kalamush) 1500 yili Braziliyadan olib klingan, 1770 yili esa kapitan Kuk o’zi Avstraliyada ko’rgan kngu­ru to’g’risida gapirib brgan. O’sha vaqtgacha Yevropada hch kim bunday hayvonlar to’g’risida eshitmagandi — ular haltalilar edi.

Xaltalilar sut emizuvchilarning alohida turkumi hisoblanadi. Ularning ilmiy nomi «xalta» dgan ma'noni anglatuvchi «marsupion» so’zidan klib chiqqan. Bu hayvonlar tug’ilganidan so’ng onasi tanasidagi xaltadan chiqmay yashashlari va oziqlanishlari bilan ajralib turadi.

Bu ular uchun juda zarur, chunki xaltalilar tug’ilganda shu qadar kichik va zaif bo’ladiki, ular o’zini-o’zi eplay olmaydi.  Ular hatto oziqlanishni ham bilmaydi. Yosh knguru va opossumlar hatto bir muncha katta bo’lib qolganlarida ham biror xavf tug’ilib qolguday bo’lsa, yugurib klib onalarining xaltalariga kirib yashirinadi.

Tog’larda topilgan toshga aylangan hayvonlar qoldiqlariga asoslanadigan bo’lsa, qachonlardir haltalilar kurrai zaminning hamma yrida yashagan. Hozirgi kunda haltalilarning dyarli barcha turini Avstraliya va uning atrofidagi orollardagina uchratish mumkin. Shimoliy va Janubiy Amrikada yashovchi xaltali­larning yagona vakili bo’lgan opossum ularning har xil turlardan biridir.

Avstraliyada xaltalilarning g’oyat xilma-xil turlarini: uzunligi bir ncha dyuym bo’lgan ko’rsichqonga o’xshash mu'jaz jonzotlardan to ulkan kngurugacha uchratish mumkin. Ulardan ayrimlari, masalan, bandikutlar quyonga o’xshab ktadi. Boshqalari, aytaylik, vombatlar kunduzga, tilatsinlar (yoki tasman bo’rilari) bo’riga o’xshash bo’ladi.

Haltalilar yrda yoki maymunlar kabi daraxtlarda yashay oladi. Haltalilar oilasiga mansub kuskuslarning ayrimlari hatto uchuvchi olmaxon kabi daraxtdan daraxtga uchib o’tishi mumkin. Haltalilar juda xilma-xil ymishlar bilan oziqlanadi. Ularning ayrimlari faqat sabzavot, boshqalari hasharot yoki go’sht, yana boshqalari esa topgan-tutganini ist'mol qiladi.

KNGURU QANDAY SAKRAYDI?

Knguru — Yrdagi hayvonlarning eng g’aroyibi va qadimiysi hisoblanadi. Bizga ma'lumki, yuz ming yillar ilgari yerda kngurining otga tnglashadigan turi yashagan!

Hozirgi kunda knguruni «Kngurular mamlakati» db atalmish Avstraliyada uchratish mumkin. Knguru hatto bu mamlakat grbida xam aks ettirilgan.

Knguru — xaltalilar orasida eng mashhuri. Ona knguru bolalarini orqa oyoqlari orasida qornida joylashgan muyna xaltachada olib yuradi va shu yrda boqadi. Knguru bolalari bu xal­tachada uzoq, muddat yashaydi.

Tug’ilganda bir dyumdan bir oz kattaroq hajmdagi knguru bolasi uvoqqina, pushti rang, tuksiz, dum-dumaloq bo’ladi! Onasi tug’ilgan za­hoti uni xaltachasiga soladi va bola yana ma'lum muddat mutlak. nochor ahvolda bo’ladi. Olti oylik bo’lganda, u kuchukchadk kattalik kasb etadi. U hamma yrga onasining xaltasida boshini chiqarib boradi. Onasi daraxtlar barglarini yyish uchun to’xtaganda, u ham barglarni uzib yydi.

Knguru bolasi yurish va yugurishni urgangandan kyin ham iliq, xavfsiz xaltachani tark etgisi klmaydi. Xavf tug’ilganda ona bolasi oldiga sakrab-sakrab kladi hamda uni lablari bilan olib, btuxtov va ohista xaltachasiga so­ladi.

Knguru katta bo’lganda bo’yi ikki mtrgacha ytadi. Uning old oyoqlari kalta va orqa oyoqlari juda uzun bo’ladi. Bu kuchli orqa oyoqlar knguruga 13 mtrgacha uzunlikka sakrash imkonini bradi! Knguru sakrash vaqtida tayanish va muvozanatni saqlash uchun o’zining ulkan, uzun dumidan foydalanadi.

Avstraliyada kngurular ovlanadi, chunki ular hosilni payxon qiladi. Ular go’shtidan taom, trisidan ajoyib, pishiq. charm tayyorlanadi. Knguruni xavf-xatardan tzligi va uzoqdan yaqinlashayotgan dushmanni eshitish imkonini beradi sezgir quloqlari himoya qiladi. Kenguru ovchi itlar ko’magida ovlanganda u itni old oyoqlari bilan tutib olib, orqaga oyog’ining bir zarbasi bilan tepib o’ldirishi mumkin.

 KO’RSHAPALAKLARNING TISHI BO’LADIMI?

Ko’rshapalaklarning mingdan ortiq. turi mavjud va tabiiyki, ular o’rtasida ko’p farqlar bor. Ko’rshapalaklarning ko’pchiligi hasharotlarni tutib yydi, ammo issiq. mintaqalarda mvalar yoki gul changi bilan oziqlanadiganlari ham bor. Baliq, o’zidan kichikroq ko’rshapalaklarni tu­tib yydigan va hatto hayvonlar qonini ichadigan ko’rshapalaklar ham bor. Buyuk Britaniyadagi eng katta ko’rshapalak tanasining uzunligi 13 santimtr, yozilgan qanotlari 33 santimtrdan 36 santimtrgachadir. U o’rmonzorlarda yashaydi va yirik hasharotlarni tutib yydi.

Mva bilan ozitqlanadigan ko’rshapalaklar tropiklarda yashaydi. Ularning tishlari kng, yassi bulib, ular bu tishlar yordamida mvani ezib sharbatini chiqaradi. Gul changi bilan oziqlanadigan ko’rshapalaklarning tili uzun bo’lib, u gul ichiga kirib boradi.

Ko’rshapalak-vampirlarga faqat qon krak. Ular ot, sigir, it, jujalar qonini suradi, ba'zida hatto odamlarga ham hujum qiladi. Ular o’tkir yuqoridagi kskichlar (oldingi tishlar) bilan o’z o’ljalari trisini tishlaydi va yaradan oqib chiqayotgan qonni yalaydi.

Ko’rshapalakda 20 tadan 38 tagacha tish bo’lishi mumkin. Qizig’i shundaki, 22 ta tishi bor ko’rshapalakni hali hch kim uchratmagan. Hasharotxo’r ko’rshapalaklardan ayrimlari 38 ta tishga ega bo’ladi. Bunday tishlar ko’rshapalaklar uchun katta ahamiyatga ega ekanligiga ishonch hosil qilish qiyin emas.

Ko’rshapalaklar odatda tup-tup bo’lib yashay­di, ammo o’zlari uchun uya qurmaydi. Ular odat­da g’orda yashaydi. Ayrim g’orlarda mingta ko’rshapalakdan tashkil topgan to’da yashashi mumkin. Ammo ular birorta daraxt kovagida o’nta, yigirmata ko’rshapalakdan iborat kichik to’dalar bo’lib ham yashashi mumkin.

Bilasizmi, ko’rshapalaklar bu dunyoda juda qadimdan yashaydi, shunday ekan, ularni sut emizuvchilarning eng qadimiysi db hisoblash mumkin bo’ladi.

    VAMPIR HAYVON BORMI?

Qon suradigan ko’rshapalaklar vampir db ataladi, shuning uchun ko’pchilik odamlar undan qo’rqishadi. Qachonlardir Sharqiy Yevropada vampirlar tug’risida ko’p afsonalar to’qilgan. Ularda to’nda vaxshiylik qiyofasiga kiruvchi marxumlarning arvohlari vampirlar sifatida ifodalangan. Ular tvarak-atrofda daydib, qon surish niyatida kuzatib yurar emish. XVIII asr boshida Janubiy va Markaziy Amrika bo’ylab sayohatga chiqqan tadqiqotchilar qon bilan oziqlanuvchi ko’rshaplaklarni aniqlashgan. Ular uylariga qaytib klgach, qo’rquvdan burttirilgan tasavvurlarini oshirib-toshirib so’zlaydigan bo’lganlar va shundan so’ng vampirlar tug’risidagi eski afsonalar ko’rshapalaklar bilan bog’lana boshlagan.

Vampirlar faqat Markaziy va Janubiy Amrikada yashaydi. Yoyilgan qanotlari 30 san­timtr, tanasining uzunligi 10 santimtrdir. Ilgarilari vampirlar qonni suradi db hisoblanardi, ammo aslini olganda ular oqayotgan qonni yalaydi. Shunisi ham borki, bu qonxo’r hayvonlar o’z qurbonlari qonini u uyquda bo’lgan paytda yalaydi.

Vampirlarning so’lagida yaradagi og’riqni qoldiradigan va qonning qotib qolishiga yo’l qo’ymaydigan modda bor db hisoblanadi. Vampirlar odamga yaqinlashishdan qo’rqadi. Ular sigir, ot, echki va hatto jo’jalar qonidan oziq. sifatida bmalol foydalanadi. Ba'zi hollarda vampirlar qurbonlari uchun halokatli bo’lgan kasalliklarni tashuvchilar hisoblanadi.

 

 

 


Orqaga qaytish