O'zbekiston tarixi

4819 marta o'qildi
Avesto va zardushtiylik nima?

Eramizning birinchi asrlarida Yaqin sharqda yuzaga klgan zardushtiylik diniga e'tiqod qiluvchilarning muqaddas kitobi Avsto db ataladi. Rivoyatga ko’ra, Avstoning matni ushbu dinning bosh payg’ambari Zardusht tilidan taxminan eramizning III—VII asrlarida uning shogirdlari tomonidan yozib olingan

ZARDUSHTIYLIK NIMA?

Zardushtiylik dinining asoschisi Zardusht (Zaratushtra) qachon yashaganligi aniq ma'lum emas. Odatda, eramizdan avvalgi IX va VI asrlar o’rtasida yashagan, db hisoblashadi. Zardushtiylar, ma'bud Ahura Mazda Zardushtga Gotlar db atalgan hamda 17 madhiyada bayon etilgan vahiy yuborgan, db ishonadilar. Gotlar zardushtiylikning muqaddas kitoblari to’plami — Avstoga kiritilgan.

Zardushtiylarning marosimlarida olov asosiy o’rin tutgan. Olovga bag’ishlab ibodatxonalar qurilgan. U yrda otashkadalar bo’lib, ularda doimo muqaddas olov yonib turgan. Uning alangasi ba'zan 2 mtrgacha ko’tarilgan. Olov xudoni o’zida mujassamlantirgan. Ibodatxonalarda olovdan boshqa hch narsa bo’lmagan.

AVSTO NIMA?

Eramizning birinchi asrlarida Yaqin Sharqda yuzaga klgan zardushtiylik diniga e'tiqod qiluvchilarning muqaddas kitobi Avsto db ataladi. Rivoyatga ko’ra, Avstoning matni ushbu dinning bosh payg’ambari Zardusht tilidan taxminan eramizning III—VII asrlarida uning shogirdlari tomonidan yozib olingan.

Bizgacha ytib klgan matnlar 21 jilddan iborat bo’lgan, yo’qolib ktgan ulkan yodgorliklar to’plamining qoldiqlari ekanligini tadqiqotchilar aniqlashgay. Matnlarni tahlil qilish ular turli zamonlarda turli joylarda yaratilganligini ko’rsatadi. Uzog’i bilan VI asrda ular yagona to’plamga jamlanib, ushbu muqaddas matnlarni bitish uchun maxsus yaratilgan alohida alifboda yozilgan.

Katta Avsto db atalmish kitobning asosiy qismi Gotlar db ataladi. Bular — zartushtiylikning asoslarini bayon etuvchi bsh sh'riy kompozitsiyadan iborat. Gotlarning har biri 17 bobdan iborat.

Katta Avstoga Gotlardan tashqari, Yasna — ytti bobdan iborat bo’lgan, pandnoma tarzidagi uncha katta bo’lmagan asarlar, shuningdk, har xil qisqa duolar ham kiradi.

Kichik Avstoni yuqorida eslab o’tilgan Yasna — zardushtiylikning muqaddas matnlaridan eng asosiysi, poklovchi vidvdat duolari, marosim qo’shiqlari — visprd to’plamlari, shuningdk, Yashtlar — turli ma'budlarga bagishlangan madhiyalar tashkil etadi.

Dastlab Avsto o’zlarini «forslarning eng yaxshisi», db atagan, hayotini shu dinga bag’ishlagan bir qism odamlarga mo’ljallab bitilgan edi. Qo’lyozma o’sha davrning so’zlashuv tilida emas, balki dyarli hch kim tushunmaydigan tilda bitilgani shu bilan izohlanadi.

Hozirgi o’quvchi uchun Avstoning eng qiziq qismi Gotlardir. Ularda olamning yaratilishi va tuzilishi tamoyillari, uning klajakdagi taqdiri bayon etiladi.

Gotlar matnini Bibliya bilan qiyoslash ularda umumiy jihatlar ko’pligini ko’rsatdi. Masalan, boshida barcha matnlar payg’ambarga ma'bud Axuramazda tomonidan yuborilgan farishta Voxuman tomonidan brilgachligi haqida hikoya qilinadi. Unda ham, Bibliyadagi kabi, zulmat doimo yovuz kuchlar kirdikorlari bilan bog’lanadi.

Hozirgi paytda zardushtiylikka e'tiqod qiluvchilar janubi-g’arbiy Eronda hamda hindistonning g’arbiy qismida saqlanib qolgan.


Orqaga qaytish