Musiqa olami

5329 marta o'qildi
Muxiddin Qri Yoqubv (1894-1957)

Muxiddin Qri Yoqubv o‘zbek madaniyatining atqli arbblaridan biridir. Mashhur san'at namyondasini hayoti va ijdini yaxliticha lib qaralsa, xalqimiz hayoti, rzu-umidlari, intilishlari, xalq san'atining rivji bsqichlari bilan uzviy bg‘liqligini kuzatamiz.

Muxiddin Qri Yoqubv o‘zbek madaniyatining atqli arbblaridan biridir. Mashhur san'at namyondasini hayoti va ijdini yaxliticha lib qaralsa, xalqimiz hayoti, rzu-umidlari, intilishlari, xalq san'atining rivji bsqichlari bilan uzviy bg‘liqligini kuzatamiz. Bu jarayonda xamisha ldingi safda bo‘lganligiga guvh bo‘lamiz. U san'at taraqqiyoti yo‘lida brlig‘ini sarflagan, madaniyat va san'atimizning tashkiltchilaridan biridir.

      Muxiddin Qri Yoqubv Farg‘na muzftining Yormzr qishlg‘ida tavallud tpdi. Uning tasi ziyoli dam bo‘lib, o‘g‘lini islmiy va zamnaviy bilimlar egasi bo‘lishiga harakat qildi va Farg‘na shaxrining madaniyat maskanlariga ko‘prq jalb qildi. Yoshligidanq evrpa madaniyatini o‘zida aks ettirgan Farg‘na shaxrining madaniy hayoti bilan qiziqdi va to‘garaklarga, jumladan musiqa to‘garaklariga qatnasha bshladi. Nta yozuvini o‘rganadi, dmla szlar arkestrida musiqa asbblari chalishni o‘rganadi.

      1916 yilda M. Qri Yoqubv Farg‘nada bir guruh havaskr yoshlardan ibrat chlg‘u asbblar to‘garagini tashkil qildi. Bu to‘garakda milliy chlg‘u asbblari bilan bir qatrda, evrpa musiqa asbblarini chaladigan mahalliy yoshlar ham br edi. 1918 yilda Xamza Xakimzda Niyoziy bilan tanishadi va bu uchrashuv uning hayotida muhim ahamiyatga ega bo‘ldi. Ular birgalikda teatr truppasini tashkil etadilar va «By ila xizmatchi», «Farg‘na fjeasi», «Tuxmatchilar jazsi» pe'salarini sahnalashtiradilar va ulardagi bsh rllarni M. Qri Yoqubv ijr etadi.

      1923 yilda musiqa va ijrchilik san'atini rivjlantirishdagi, madaniy hayotdagi yutuqlarni keng tashviqt qilishdagi xizmatlari uchun unga «Turkistnning birinchi halq hfizi» unvni beriladi. O‘sha davrda M. Qri Yoqubv «Sharq kechalari» deb nmlangan kntsert dasturi bilan turli shaharlardagi kntsertlarda qatnashar va «Ushshq», «Fig‘n», «Bayot», «Ko‘chabg‘», «Chrgh», «Dugh», «Eshvy», «Yo‘l bo‘lsin» ashulalarini aytib lqishlarga sazvr bo‘lar edi. 1925 yili Tamaraxnim bilan Parijda jahn san'at ko‘rgazmasida ishtirk etadi. So‘ng Berlinga taklif qilinib mashhur Betxven zalida kntsert beradi. O‘sha yili Berlindagi «Fsishe, tseytug» gazetasi o‘zbk san'atkrining ijrsiga shunday bah bergan edi: -O‘zbek xnandasi Muxiddin Qri Yoqub vning ijrsi ayniqsa katta taassurt qldirdi. Bu san'atkrlar Yevrpaning katta shaharlariga tashrif buyurdi. Ko‘zlagan maqsadi-o‘z halqining nyob san'atiga qiziqish uyg‘tishdir. Uning repertuarida hali ntaga yozib linmagan ikki yuzdan ziyod asriy qo‘shiqlar mavjuddir. U Parijdan Berlingga kelib mahaliy ahlildida o‘z qo‘shiqlarini ijretdi. Uni nihyatda qizg‘in va hayajnli kutib ldilar».

      Muxiddin Qri Yoqubv 1926 yili Marg‘ilanda o‘zbek etngrafik ansamblini tashkil etadi va mashxur san'atkrlarni birlashtirib, barcha vilyatlarda, sbiq ittifqning o‘nlab shaharlarida jumladan, Mskva shahrida ijdiy safarda bo‘ladi. So‘ngra Mskvada 3 yil mashxur rejissyor Mayerxld studiyasida ta'lim ladi. 1929 yilda Muxiddin Qri Yoqubv tashabbusi bilan Davlat etngrafik ansambli birinchi O‘zbek musiqali teatriga aylantirildi. Ushbu teatrga H.Nsirva, K.Zkirv, L.Sarimsqva, B.Mirzaev, Tamaraxnim, M.Turg‘unbeva, M.Ashrafiy singari san'atkrlar jalb qilindi va shu yo‘sinda o‘zbek milliy perasini yaratishga zamin tayyorlandi. Keyinchalik shu sahnada «Yertarg‘in», «Bo‘rn», «Layli va Majnun», «Mahmud Trbiy», «Ulug‘kanl», «Farxd va Shirin», «Ulug‘bek», kabioperalarda etakchi partiyalarni ijr etdi.

      O‘zbekistn Davlat filarmniyasining tashkil etilishida ham Muxiddin Qri Yoqubvning xizmatlari katta bo‘ldi. 1936-1947 yillarda filarmniyaning direktri va badiiy rahbari bo‘lib ishladi, juda ko‘p san'atkrlarni bu darghga jalb etdi, yosh ijdkrlarga ustzlik qildi. O‘zi ham sahnaga chiqib «Ilila yorim», «G‘ayra-g‘ayra», «Bilakuzuk», «lmacha anr», «Suv bo‘yida» kabi halq qo‘shiq, lapar va xajviy aytishuvlarini mxirlik bilan ijr etdi. Xzirda bu jama uning nmi bilan ataladi. 1937 yilda Muxiddin Qri Yoqubvga «O‘zbekistn xalq artisti» faxriy unvni berildi.

      Sbiq sho‘r siyosati shunday buyuk san'atkrni ham o‘z dmiga trtadi va umrining so‘nggi bir necha yilini qamqda o‘tkazadi. Qamqdan qaytib kelgach, dardga chalinib, 1957 yil 2 fevralda vaft etadi. Ulug‘ mustaqillik sharfati bilan o‘zbek san'atining bu fidyisiga Prezidentimizning farmni bilan «Buyuk xizmatlari uchun» rdeni berildi. Butun umrini xalq san'ati rivjiga bag‘ishlagan bu fidyi san'atkrning nmi tarix zarvaraqlarida xamisha nursc turadi.


Orqaga qaytish