Musiqa olami

5668 marta o'qildi
Toxtasin Jalilv

O‘zbek musiqiy san'atining yirik namyondasi mashhur bastakr, To‘xtasin Jalilv Andijn shaxrida tavallud tpdi. U ddiy iladan bo‘lib, yoshligi ko‘p hayot qiyinchiliklariga duch keldi va tirikchilik yo‘lida turli xnadnlarda halfa bo‘lib xizmat qildi.

O‘zbek musiqiy san'atining yirik namyondasi mashhur bastakr, To‘xtasin Jalilv Andijn shaxrida tavallud tpdi. U ddiy iladan bo‘lib, yoshligi ko‘p hayot qiyinchiliklariga duch keldi va tirikchilik yo‘lida turli xnadnlarda halfa bo‘lib xizmat qildi. Andijnda mashxur Saidxnto‘ra xnadnida bo‘ladigan suhbatlar va san'atkrlar ishtirki yosh To‘xtasinda musiqaga ixls o‘yg‘tadi va shu yo‘lni tanladi. «Tlzr» chyxnasida vdiylik xnanda va szandalar ishtirkidagi yig‘inlarda dim qatnashar, Ashurali hfiz, Dehqnby, Xayit xun tanburchilarni va vdiyning turli jylaridan kelgan san'atkrlar ashulalarini tinglardi. Yosh To‘xtasin Qo‘qnlik Yusufjn changchini nazariga tushadi va undan musiqa szlarini parda tuzilishlarini o‘rgana bshlaydi. G‘ijjak, dutr, tanbur szlarini qunt bilan o‘rganadi. 1919 yilda Andijn shahrida Xamza Xakimzda Niyoziy tmnidan tuzilgan tashviqt ansambliga taklif qilinadi va rifjndut rchi, Yoqubjn changchi, Zkireshn dirachi, Berkinby Fayzievlar bilan ijrchilik malakasini shirib bradi. rifjn dutrchi (garmn), Rustam Mextar singari taniqli szandalardan sab qladi. To‘xtasin Jalilv ijdi davmida juda ko‘p ansambllarda mehnat qildi va mashhurlik darajasiga ko‘tarildi. 1926 yilda tuzilgan o‘zbek davlat etngrafik ansamblida szanda, 1929 yilda Andijn teatrida musiqa rahbari bo‘lib ishladi. 1935 yilda Lndnda bo‘lib o‘tgan festivalda qatnashib, usta lim Kmilv, Abduqdir Ismilv, Tamaraxnimlar bilan katta muvaffaqiyatga erishadi. 1937 yilda Mskvada o‘tkazilgan birinchi o‘zbek san'at va adabiyot dekadasida qatnashish uchun o‘zbek davlat filarmniyasi qshida ashula va raqs ansambli tashkil etiladi va To‘xtasin Jalilv bunga badiiy rahbar etib tayinlanadi. Dekadadan so‘ng ansambl bilan sbiq ittifqning juda ko‘p shaxarlarida, gastrl safarlarida bo‘ladi. Bu ansambl o‘z davrida yuzga yaqin xnanda, szanda, raqqsalarni o‘z ichiga lgan edi. 1940 yilda o‘zbek musiqali drama va kmediya teatri tashkil qilinib, To‘xtasin Jalilv badiiy rahbar etib tayinlanadi. So‘ngra bu teatrga Muqimiy nmi beriladi. To‘xtasin Jalilv butun ijdi davmida 30 danortiq musiqali drama va 200 dan rtiq kuy va qo‘shiqlar yaratdi. Uning barcha yaratgan qo‘shiq, kuy, ariyalarida halq nalik aks etgan bo‘lib, halq ashulalari va kuylaridan mhirna fydalanganligi, halq ijryo‘llarini yaxshi bilganligidan dallat beradi. U yaratgan «Txir va Zuxr», «Gulsara», «Halima», «Nurxn», «Alpmish», «Muqimiy», «Ravshan va Zulxumr», «Layli va Majnun», «Gul va Navro‘z» singar musiqali dramalari o‘zbek teatr san'atining rivjida muhim ahamiyatga egadir. «Kkiling», «Dvrug‘», «Signal», «Gulistnim mening», singari yuzlab qo‘shiq va kuylari xnandalar va szandalar tmnidan sevib kuylanadi va ijr etiladi. Ustz ko‘plab shgirdlar etishtirdi. Mamadaziz Niyozv, G‘anijn Tshmatv, Kmiljn Jabbrv, Mirzajn Tillaev, G‘ulmjn Xjiqulv singari mashxur bastakr va szandalar shular jumlasidandir. Mashxur san'atkr Xalima Nsirva «To‘xtasin Jalilv-barcha san'atkrlarning-szanda va xnandalarning, bastak rdirijyorlarning taxni, mehrib ni maslaxatchisi edi» -deb eslaydi.

      Ustzning farzandlari Xlxo‘ja To‘htasinv, Xlida Jalilva, Salhiddin To‘xtasinv, Dehqn Jalilvlar ta izidan brishib, o‘zbek san'atiga munsib xissa qo‘shdilar.

      Ustz To‘xtasin Jalilvning mehnatlari munsib taqdirlangan bo‘lib «O‘zbekistn halq artisti», faxriy unvniga, xukumatning bir qancha mukftlariga, Prezidentimiz Islm Karimvning farmni bilan» Buyuk xizmatlari uchun» rdeniga saz- vvr bo‘ldi.

      Uning nmiga Andijn san'at bilim yurti, ko‘chalar qo‘yilgan bo‘lib, ustz hayotining davmiyligidan darak beradi va halq xtirasida saqlanadi.


Orqaga qaytish