Referatlar

5533 marta o'qildi
Yuqumli kasalliklar, bolalar infeksiyasi

Yuqumli kasalliklar qadim zamonlarda ham uchragan. Chinchechak, o'lat, vabo va boshqa xatarli, yuqumli kasalliklar vaqti-vaqti bilan keng tarqalib, millionlab kishilarning yostig'ini qurutgan, jamiyatga ko'p halokat yetkazgan.

O’zbekiston Respublikasi alq talim vazirligi

Respublika  bolalar  kutubhonasi.

Fan: Odam va uning salomatligi

INFEKSION JARAYON HAQIDA TUSHUNCHA. YUQUMLI KASALLIKLAR, BOLALAR INFEKSIYALARI.

 Reja:

1.       Infeksion jarayon tushunchasi, ularning vujudga kelishi va   sabablari.

2.       Yuqumli kasalliklar mohiyati.

3.       Infeksiyalarning o'tishi va surinkali shakllari.

4.       Bolalar infeksiyalarining alomatlari, o'tish yo'llari.

5.       Kasallikning asosiy atamalari, asoratlari.

6.       Kasallikning davolash prinsiplari, profilaktikasi.

 Yuqumli kasalliklar qadim zamonlarda ham uchragan. Chinchechak, o'lat, vabo va boshqa xatarli, yuqumli kasalliklar vaqti-vaqti bilan keng tarqalib, millionlab kishilarning yostig'ini qurutgan, jamiyatga ko'p halokat yetkazgan. Yuqumli kasalliklarning mohiyati ularning kelib chiqish sabablari uzoq vaqt noma'lum bo'lib kelgan.

O'rta asrning mashxur olimi va shifokori Abu Ali Ibn Sino «Al qonun» asarida o'lat, chinchechak, qizamiq va boshqa yuqumli kasalliklarni ko'zga ko'rinmaydigan jonivorlar qo'zg'atsa kerak deb gumon qiladi. Yuqumli kasalliklar odamlar hayotida muhim rol o'ynaydi. Xozirgi kunga qadar yer yuzida ma'lum bo'lgan va o'rganib chiqilgan yuqumli kasalliklarning soni 1060 dan ortiq. Shularning ba'zilari hali ham vaqti-vaqti bilan epidemiya, hattoki pandemiya shaklida keng tarqalib turadi. Shuning uchun ham ularning kishilar sog'lig'iga va umuman kishilik jamiyatiga keltiradigan zarari juda kattadir. Yuqumli kasalliklar haqidagi ta'limot mikrobiologiya, epidemiologiya, parazitalogiya, immunalogiya, eksperimental ximioterapiya va patalogik anatomiya bilan chambarchas bog'liq.

Yuqumli kasalliklarni garchi patogen bakteriyalar, viruslar va bir hujayrali sodda jonivorlar qo'zg'atsada, ularning paydo bo'lishini faqat mikrobning organizmga qarshi kurashi natijasi deb hisoblab bo'lmaydi. Infeksiya avj olishi murakkab ijtimoiy biologik jarayon bo'lib, mikrob bilan makroorganizmning o'zaro ta'siri natijasiga bog'liq. Patogen bakteriya kirganda odam organizmida patologik o'zgarishlar, moslashish va himoyalanish jarayoni yuz beradi, ya'ni infeksion kasallik rivojlanadi. Patogen mikrob organizmga kirgandan so'ng kasallik rivojlanishi shart emas. Patogen mikrob bilan odam organizmi o'rtasidagi munosabat turlicha bo'lishi mumkin, bu bir tomondan mikrobning virulentligi va ikkinchi tomondan odam organizmining ana shu kasallikka moyilligi va reaktivligiga bog'liq.

Yuqumli kasalliklar boshqa kasalliklardan quyidagi 4-xususiyati bilan farq qiladi:

1. Yuqumli kasallikni tirik patogen mikrob qo'zg'atadi.

2. Bemor o'z navbatida kasallik manbai bo'ladi va uni boshqalarga yuqtirishi mumkin.

3. Bemor qaysi yuqumli kasallik bilan og'rib o'tsa, uning organizmida o'sha kasallikka qarshi immunitet hosil bo'ladi va shu kasallikning qaytadan yuqishiga qarshilik ko'rsatadi.

4. Yuqumli kasalliklar muayyan davrlar bilan, ya'ni siklik tarzda rivojlanadi va so'nadi.

Infeksiya so'zi tor ma'noda olinganda mikroorganizmni makroorganizmga kirishini anglatadi. Infeksion jarayon esa patogen omil kirgan organizmda yuz beradigan fiziologik va patologik o'zgarishlar yig'indisidir. Infeksion kasallik infeksion jarayonning eng zo'riqqan darajasiga to'g'ri keladi va organizmda yuz beradigan har xil o'zgarishlar, hamda belgilar bilan namoyon bo'ladi. Demak, yuqumli kasallikning rivojlanishi uchun avvalo organizmga patogen mikrob kirishi kerak.

Patogen mikrob organizmga kirganda mikrob bilan organizmning o'zaro ta'siri har xil natija bilan yakunlanadi. 1. Kirgan mikrob organizmdan tashqariga chiqariladi yoki himoya mehanizmi ta'sirida yo'q qilinadi. 2. Patogen mikrob organizmda qulay sharoit topib o'rnashib qoladi. Bunday hollarda ikki tirik organizm o'rtasida murakkab munosabatlar boshlanadi. Makroorganizm o'zining himoya mehanizmlari yordamida begona unsur, ya'ni mikrobning ko'payishiga va tarqalishiga to'siq bo'ladigan chora tadbirlarni ko'radi (masalan yallig'lanish jarayoni) Fagositar elementlar, antitanalar safarbar qilinadi. Organizmning bu himoya va moslashish reaksiyalari to patogen mikrob organizmdan butunlay yo'qolguncha davom etaveradi.

Patogen mikrob o'zini har qanday qarshi kuchlardan saqlash-ga urinadi, ozgina sharoit bo'lsa tez ko'paya boshlaydi, fagositlarga qarshi moslanadi (kapsula hosil qiladi, agressin, atifagin, virulin kabi moddalar ishlab chiqariladi) Mikrobning organizmga kirishi, ko'payishi va makroorganizmning himoya mehanizmlarini yengib, o'zining zararli ta'sirini ko'rsata olishi, uning virulentligidir.

Patogen mikrob organizmda tez surat bilan ko'payadi va uning himoya kuchlarini yengib, o'zining patogen hususiyatini namoyon qiladi. Kasallik tayinli bir shaklda avj olib klinik belgilari yaqqol ko'rinadi. Yuqumli kasalliklar avj olishida quyi-dagi omillar: patogen mikrobning miqdori; patogen mikrob-ning virulentligi; odam organizmining reaktivlik xususiyati hal qiluvchi rol o'ynaydi.

Epidemiologiya yuqumli kasalliklarning paydo bo'lishi, avj olib borishi va tarqalishi qonuniyatlarini o'rganadigan va ularga qarshi kurash choralarini asoslab ishlab chiqadigan fandir. Epidemiologiya atamasi lotincha epi-ko'p, demas-aholi so'zlardan olingan bo'lib, aholi ichida kasallik tarqalishi degan ma'noni anglatadi. Infeksion kasallikka yo'liqqan odamlarning, ko'p- ozligiga qarab epidemiologik jarayonning turli xillari ajratiladi.

1. Sporadik kasalliklar. Kasallikka uchragan odamlar onda-sonda uchraydi.

2. Epidemiya - yuqumli kasallikning bironta o'lka, viloyatda yoki mamlakatda keng tarqalib ketishi.

3 Pandemiya-bir vaqtda halqaro miqyosda, ya'ni bir necha mamlakat va qit'alarda bironta infeksion kasallikning keng tarqalib ketishi (masalan: xolera, gripp)

4. Endemiya-muayyan xududda bironta yuqumli kasallikning doimiy uchrab turishi.

5. Enzootiya-bironta joyda yashovchi hayvonlar (masalan: kemiruvchilar) orasida biror yuqumli kasallikning doimiy uchrab turishi (masalan: o'lat, leyshmanioz)

6. Epizootiya-hayvonlar orasida bironta yuqumli kasallikni keng tarqalib ketishi.

7. Ekzotik kasalliklar-xorijdan keltirilgan yuqumli kasalliklar.

Yuqumli kasalliklar infeksiya manbaiga qarab avvalo ikki guruhga bo'linadi: 1. Antropozoonozlar-bu kasalliklar faqat odamlarda uchraydi va ular bilan hayvonlar kasallanmaydi (qo-rin tifi, ichburug', gepatitlar, OITS) 2. Zoonozlar-bu kasal-liklar hayvonlarda va odamlarda uchraydi. Odamlarga infeksiya hayvonlardan yuqadi (brusellyoz, o'lat, qutirish, kuydirgi)


Orqaga qaytish