Jahon adabiyoti

5099 marta o'qildi
Aleksandr Sergeyevich Pushkin

Har bir xalqning donishmandligi va qalb nazokatini o'zida mujassamlantirgan shoiri bo'ladi. Rossiyada inson ma'naviy olamining musawiri, shubhasiz, Pushkindir.

Har bir xalqning donishmandligi va qalb nazokatini o'zida mujassamlantirgan shoiri bo'ladi. Rossiyada inson ma'naviy olamining musawiri, shubhasiz, Pushkindir. U nurga intilib, doim ozodlik uchun kurashuvchi shoir, buyuk optimist bo'lib yetishdi. Rus xalqining yana bir buyuk shoiri Aleksandr Blok: ..Pushkinning nomi naqadar jarangdor", deb ta'riflagan edi.

A. S. Pushkin xalq og'zaki ijodini bolalikdan berilib o'rgandi. Buloqdek qaynab-toshgan xalq og'zaki ijodi shoirning ilhomiga ilhom qo'shdi. Kelajakda mashhur shoir bo'lib, jahonga tanilishida boy manba bo'lib xizmat qildi. U, ayniqsa, o'zining ertak-dostonlari bilan yosh kitobxonlarning hurmat-olqishiga sazovar bo'lib kelmoqda.

A. S. Pushkin o'zining „Pop va uning xizmatkori Balda haqida ertak" (1831), „Baliqchi ham baliq haqida ertak" (1833), ,,0'lik malika va yetti bahodir haqida ertak" (1833), „01tin xo'roz haqida ertak" (1834) kabi ertak-dostonlari bilan jahon bolalar adabiyoti xazinasini yanada boyitdi.

Yuqorida biz ta'kidlab o'tgan asarlarning hammasi boy va rang-barang xalq og'zaki ijodi ta'sirida yuzaga kelgan. Bu asarlar zamirida faktik materiallar yotganligini ko'ramiz. Masalan, shoir „Ajoyib bolalar" xalq ertagi asosida „Shoh Saltan... haqida ertak", „Qurimsoq kampir" ertagi va rus xalq folklorining to'plovchilaridan biri V. Dal hikoya qilib bergan sujet asosida „Baliqchi ham baliq haqida ertak", „Sehrli ko'zgu" ertagi asosida ,,0'lik malika va yetti bahodir haqida ertak", uzoq yillar xalqni ayovsiz ishlatib, unga rahm-shafqat nima ekanligini bilmay o'tgan va uning hatto pok xizmatlarini o'zida mujassamlashtirgan „Shabarsha batrak" asosida „Pop va uning xizmatkori Balda haqida ertak" yotganligini ko'ramiz. Bu ertaklarning hammasi shoirning ijodiy laboratoriyasida ishJanib, sayqallanib, yanada o'qimishli, ta'sirli chiqqan.A. S. Pushkin oddiy, mchnatkash xalqni yaxshi ko'radi, uni iloji boricha himoya qilishga, yon bosishga harakat qiladi. Shuning uchun ham uning ertak-dostonlarida xalqqa bo'lgan cheksiz muhabbat tuyg'usi barq urib turadi.Dadon shohni oling („01tin xo'roz haqida ertak"). U g'irt ahmoq. Na xalqni sevadi va na farzandlariga mehribon otalik qila oladi. Dadon o'taketgan darajada maishatparast va kaltabin. U butun podshohligidan, xalqidan, farzandlaridan o'zga yurtlik makkora ayolni ustun qo'yadi. Buni xalq, xudo kechirmaydi. Natijada shoh xalq qahr-g'azabiga duchor bo'ladi. Oltin xo'roz tepkisidan halok bo'lgan shohga birovning rahmi kelmaydi, aksincha, shohning o'limi ularga shodlik va ozodlik baxsh etadi.Pop („Pop va uning xizmatkori Balda haqida ertak") obrazi ustida shoir qattiq ishlaydi. Uning tekinxo'r, ochko'z, o'zgalar hisobiga umr kechiradigan bir pastkash kimsa ekanligini kcskin ochib tashlaydi.Unga qarama-qarshi qilib oddiy va halol, mehnatkash va bahodiryigit Balda obrazini ijod cho'qqisiga ko'taradi.Ikki qahramonning bozordagi o'zaro suhbatidanoq kitobxon kim qanday odam ekanligini darhol sezadi:

„ Bo'sin oshpaz, oiboqar ham duradgor,

Ayt-chi, bunday arzon ma/ay qayda bor?"

Balda debdi: „Yaxshi malay bo'layin,

Bergan obi yovg'oningga ko'nayin,

Xizmatimga haq to 'laysan shu xilda:

Peshanangga uch chertaman bir yilda".

Ha, hayotda har bir narsaning, jumladan, tekinxo'rlik, ochko'zlikning ham poyoni, oxiri bor. Kaltabin Pop chertkini yeb halok bo'ladi.„Baliqchi va baliq haqida ertak" dostonida shoir pok muhabbat mangu bo'lishini orzu qiladi. Boylik, mansab deb o'tgan kunni unutmaslikni istaydi. Bundan tashqari, kimki halol peshana teri to'kib boylik orttirmasa, birovlar hisobiga boyiydigan bo'lsa, u hech qachon yuqmasligini, birovniki birovnikiligicha qolib ketishini kampir qismati bilan chog'ishtirib hikoya qiladi. Yer yuzi, butun olam hukmroni bo'libolgan kampir cholni mensimaganligi uchun, ochko'z va badbaxtligi uchun yana eski hammom, eski tos bilan qolib ketaveradi. Buni shoir juda chiroyli ifodalaydi:

Rostgo'y, haqiqatni yoqlovchi shoir ,,0'lik malika va yetti bahodir haqida ertak", „Shoh Saltan... haqida ertak" asarlarida haqiqat bir kun emas bir kun, albatta, qaror topadi, hamma baxtiyor bo'ladi, degan fikrni ilgari suradi.

A. S. Pushkinning xalq og'zaki ijodiga asoslanib yozgan ..Ruslan va Ludmila" asari ham bolalar qalbiga ancha yaqin turadigan dostonlardan biri hisoblanadi. Rus ertaklari, qo'shiqlari, afsonalari bu g'aroyib asarga favqulodda go'zal mazmun bergan. Yuksak insonparvarlikni o'zida mujassamlashtirgan yorqin is-te'dod egasigina shunday asar yarata olardi.

Mashhur rus romantik shoiri V. A. Jukovskiy „Ruslan va Ludmila" poemasi nashr etilgach, Pushkinga „G'olib o'quv-chimga mag'lub murabbiydan" deb yozilgan portretini sovg'a qiladi. Bu buyuk shoir dahosiga, qaysiki, ustozdan g'olib kelib va zamondan ilgarilab ketgan kurashchan insonga berilgan xolisona baho edi.

Mana shuning uchun Pushkinga Rossiyaning mangu, otashin shoiri bo'lib qolmoq baxti nasib etdi. 


Orqaga qaytish